"SUMAK" AYANCIKTA YETİŞİYOR!

TETİRE (SUMAK)

 

Sumak bitkisini baharat olarak hepimiz mutlaka biliyoruz, özellikle bayanlar mutfaklarında dolmalarda limon yerine sumağın ekşiliğinden faydalanmış, ve soğan salatasında soğanın acılığını almak için sumağı kullanmıştır veya bir çoğumuz kebaplarda tadına bakmışızdır. Ayrıca Güney Doğunun meşhur kuru patlıcan dolmaları işte bu sumağın ekşisi ile yapılır. Peki bu baharatın Ayancıkta yetiştiğini kim biliyor?

 

Ayancık’ta köylülerin tetire olarak isimlendirdiği bitki aslında bizim marketlerden paketlenmiş olarak 40 gramını 2 TL ye yani kilosunu 50 liraya aldığımız SUMAK…

 

 Köylülerin sumağı anmak için kullandıkları tetir ya da tetire kelimesinin anlamı nedir? Nereden geldi? Neden bu kelime kullanılıyor dersiniz? Türk Dil Kurumu Web sitesinden yaptığımız sözcük taramalarında tetir kelimesinin iki anlamı olduğunu görüyoruz;

 

Tetir 1: Yeşil ceviz kabuğu, nar v.b bitkilerin bıraktığı durağan boya lekesi.

Tetir 2: Cevizin yeşil kabuğu ve yaprağı.

 

Meyvesini Sumak olarak adlandırdığımız bitkinin bilimsel ismi Rhus ve bu bitkinin yaprak ve meyveleri boya yapımında kullanılıyor. Ayancıktaki köylülerimiz bunun boya maddesi olduğunu deneyimlemiş ve bitkiyi tetire olarak isimlendirmişlerdir.  Fakat tetire sadece boya yapımında kullanılmıyor, aynı zamanda çok değerli bir baharat… Türkmen köyünden konuştuğumuz yaşlı bir teyze tetireyi turşu yapımında kullandığını söylüyor. Bir tetire demetini, beyaz bir tülbente bağlıyor ve turşu kavanozuna atıyor. Böylece turşu suyu kırmızı bir renk ve ekşiliğe sahip oluyor. Genç nesillerden bunları bilen var mı?

 

Sumak çok önemli bir antioksidan.Yani kanser önleyici. Ahmet Maranki ve İbrahim Saraçoğlu gibi sağlık uzmanlarının bitkisel tedaviler için önerdikleri bitkiler arasında SUMAK… İbrahim Saraçoğlunun yumurtalık kistlerinin doğal tedavisi için önerdiği kuru soğan- sumak kürünü duyanlar olmuştur.

 

Sumağın faydaları saymakla bitmiyor. Araştırmak isteyenler için internette sumakla ilgili bol bol bilgi var. Peki biz bunları neden söylüyoruz?

 

Çünkü Sumak bitkisi Ayancıkta doğal olarak yetişiyor. Yani ormanlarımızda var. Kestane gibi, mantar gibi… Özellikle sahil bölgelerde ve bazı iç kesimlerde.. Aliköy, Yeşilyurt, Tarakçı , Bahçeli, Kestanelik, Abdülkadir, Ortalık, Çaylıoğlu, Maden Köyleri  ve diğer bazı köyler…

 

 

 

Bu ürünü değerlendirebiliriz.. Nasıl? Etrafınıza yol kenarlarına bakarsanız bu bitkiyi göreceksiniz. Ağustos ayında meyveler kızarıp, bordo rengini aldığında mısır somağı şeklinde olan meyve demetini hasat edip kullanabilirsiniz ve ya Orman İşletmeden alacağınız izinden sonra satıp gelir elde edebilirsiniz.  Sumağın hasat zamanı fındık hasadı sonrası ve kestane hasadı öncesine denk geliyor, yani ağustos ayının ortalarından sonuna kadar… Ayancık çiftçileri için sumak bu dönemde satıp gelir elde edilebilecek bir ürün olabilir.

 

Ayancık İlçe Tarım Müdürlüğünün çabaları ile bu konuya el atılmış ve geçen hafta muhtarlarla bitkinin tanıtılması ve köylü ile alıcı firmayı bir araya getirmek amacıyla bir toplantı gerçekleştirilmiş.  Ayancık İlçe Tarım Müdürlüğünden aldığımız bilgilere göre,  Samsunda bizim tetireye talip olan bir firma varmış. Bu firma Ayancık’a gelip ürünü alabileceğini söylüyor, üstelik kilosu 3,5-5 TL arasında.. Daha ayrıntılı bilgi için Tarımdaki Ziraat Mühendisleriyle görüşmek faydalı olur.

 

Bu yazıyı okuyanlar arasında aaaa … tetire… Sumak o muymuş?... biliyoruz biz bunuu… diyenleri duyar gibi olduk.., umuyoruz onlar ve diğer okuyucularımız ve Ayancık köylülerimiz için bu konuda farkındalık oluşturduk ve İlçemizde doğal olarak yetişen bir bitki hakkında bilgi sahibi olmalarını sağladık…